Hazırlayan: Dr. Ahmed Abdullah Necm
Amerikan misyoner okulları, Osmanlı Devleti’nde yalnızca bilgi aktarımını veya yabancı dil öğretimini amaçlayan salt eğitim kurumlarından ibaret olmamış; aynı zamanda 19. yüzyılda Batı’nın Osmanlı toplumuna nüfuz etmesindeki en önemli araçlardan birini temsil etmiştir.
“Amerikan Misyoner Okulları ve Bu Okulların Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Azınlıklar Üzerindeki Etkileri: Ermeniler Örneği” başlıklı çalışma; Amerikan misyonerlik projesinin, Ermeniler başta olmak üzere bazı azınlıkların kültürel ve düşünsel bilincini yeniden şekillendirmek amacıyla eğitimi stratejik bir araç olarak kullandığını ortaya koymaktadır.
Osmanlı Devleti Batılı güçlerin giderek artan siyasi ve askeri baskılarına maruz kalırken Amerikan misyonerlik teşkilatları ise geniş çaplı bir eğitim ağı inşa etmekteydi. Ancak bu eğitim kurumlarının misyonu eğitim ile sınırlı kalmayarak kimlik, aidiyet ve devlete bağlılık konularında farklı vizyonlar taşıyan yeni bir seçkinler sınıfı yetiştirme noktasına evrilmiştir.
Söz konusu çalışma; bu eğitim ağının Batı kültürünün yayılmasına, milliyetçi eğilimlerin artmasına ve bazı azınlıkları asırlardır Osmanlı Devleti’ne bağlayan geleneksel bağların zayıflatılmasına nasıl hizmet ettiğini ortaya koymaktadır. 19. yüzyılın sonlarında Amerikan misyoner teşkilatlarının etki alanlarını genişletmesi ile milliyetçi ve ayrışmacı akımların yükselişi arasındaki ilişkiyi inceleyen bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’na yönelik hegemonya mücadelesinin yalnızca askeri ve siyasi sahada cereyan etmediğini; bilakis eğitimin, kimliğin ve kolektif bilincin de bu savaşın bir parçası olduğunu açığa çıkarmaktadır.
Çalışma aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin söz konusu nüfuzu azaltmak ve sonuçlarına karşı koymak için benimsediği politikaları da gözden geçirmektedir.
Yorum Yap